Relics of the appellative *volja in modern Ukrainian and Polish oikonymic space
PDF (Українська мова)

Keywords

appellatives (Ukrainian воля (volia), волиця (volytsia), волька (volka); Polish wola, wolica, wólka)
onymization of appellatives
oikonymy
structural types of oikonyms

Abstract

The productiveness and localization of modern place names with the component *volja that underwent further onymization in the 15th to 16th centuries was authenticated in the article. It signifies a new type of newly coined localities in Polish and Ukrainian oikonymy designating settlements that were free from taxes, in particular, Polish (Wola, Wolica, Wólka), Ukrainian (Воля (Volia), Волиця (Volytsia), Волька (Vol’ka)) and their derivatives. Polish and Ukrainian oikonyms with the components Wola ~ Воля (Volia) over the period of history of their use formed homogeneous structural types that are used today: single-word oikonyms, multiword oikonyms with pre- and postpositional adjectival components, and pre- and postpositional component -воля (-volia)/-волиця (-volytsia), multiword onyms: 1) Adj. + Subst. Wola, Wolica, Wólka ~ Воля (Volia), Волиця (Volytsia), Волька (Vol’ka); 2. Subst. Wola, Wolica, Wólka ~ Воля (Volia), Волиця (Volytsia), Волька (Vol’ka) + Adj. From the point of view of signification, these oikonyms denote a type of a free settlement indicating their owner or founder, geographical location, location in relation to neighbouring settlements, i.e. the differentiating and localising function of these types of onyms is emphasized. The number and geographical distributions of the oikonyms in Poland and Ukraine are presented. It was established that their highest number is in Lublin, Małopolskie, Podkarpackie and Mazowieckie Voivodeships (Poland) and in the west of Ukraine (Lviv, Volyn, Ternopil Oblasts). The naming tendencies of the further onymization of the appellative *volja in Ukrainian and Polish oikonymy were emphasized.

https://doi.org/10.17651/ONOMAST.65.1.13
PDF (Українська мова)

References

AGZ — Tatomir, L., Liske, K. i Prochaska, A. (Eds.). (1868–1935). Akta grodzkie i ziemskie czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego Bernardyńskiego we Lwowie [Town and land acts of Rzeczpospolita from so called Bernardyński Archive in Lwów] (Vols. 1–25). Lwów: w drukarni Zakładu im. Ossolińskich.

AP 2021 = Alfavìtnij pokažčik naselenih punktìv Ukraïni [Alphabetical Index of Place Names of Ukraine]. http://static.rada.gov.ua/zakon/new/NEWSAIT/ADM/zmist.html (accessed: 21‒27.02.2021).

Atl. Jabł. = Jabłonowski, A. (Ed.). (1889–1904). Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej. Epoka przełomu z wieku XVI na XVII. Part II: Ziemie ruskie Rzeczypospolitej [Historical Atlas of Rzeczpospolita at the Turn of Sixteenth and Seventeenth Centuries. Part 2: Rus Lands of Rzeczpospolita]. Warszawa–Wiedeń: C. i K. Wojskowo-Geograficzny Zakład w Wiedniu.

ATU 2021 = Skopnenko, G.P. (Ed.). (2012). Ukraïna: Admìnìstrativno-teritorìalʹnij ustrìj (stanom na 1 sìčnâ 2012) [Ukraine: Administrative Territorial Division (as of 1 January 2012)]. Kiev: Parlamentsʹke vidavnictvo.

AÛZR (1859–1914) = Arhiv Ûgo-Zapadnoj Rossii, izdavaemyj Vremennoû komissieû dlâ razbora drevnih aktov vysočajše učreždennoû pri Kievskom, Podolʹskom i Volynskom general-gubernatore [Archive of South Western Russia Published by Temporary Board for Interpreting Ancient Acts Founded at Kiev, Podolskyi and Volynskyi General Governor]. (pp. 1–8, t. 1–35). Kiev: Vʺ universitetskoj tipografìi.

Bijak, U. (2021). Space and landscape in Polish toponymy. Jazykovedný časopis (Journal of Linguistics), 72(1), 194–207.

Boryś, W. (2005). Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language]. Kraków: Wydawnictwo Literackie. CDÌAL (Fond 52, opis 1, sprava 391, arkuš 26–27) = Centralʹnij deržavnij ìstoričnij arhìv u mìstì Lʹvovì [Central State Historical Archives of Ukraine in Lviv. Fund № 52. Volume number 1. Case 391, Page number 26‒27].

Czapla, A. (2011). Nazwy miejscowości historycznej ziemi lwowskiej [Place Names of the Historical Lwów Land]. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Czapla, A. (2018). Nazwy miejscowości historycznej ziemi halickiej [Place Names of the Historical Halycz Land]. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Czopek-Kopciuch, B. (1988). Nazwy miejscowe dawnej ziemi chełmskiej i bełskiej (w granicach dzisiejszego państwa polskiego) [Place Names of the Former Chełm and Belz Lands (within the Borders of Today’s Polish State)]. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Dąbkowski, P. (1939). Podział administracyjny województwa Ruskiego i Bełskiego w XV wieku (z mapą) [Administrative Division of Ruthenian and Belzke Voivodeship in the 15th century (with map)]. W: Zabytki dziejowe [Historical Monuments] (Vol. 5). Lwów: Towarzystwo Naukowe.

ESI = Gloger, Z. (1903). Encyklopedia staropolska ilustrowana [Old Polish Illustrated Encyclopedia] (Vol. 4). Warszawa: druk P. Laskauera i W. Babickiego.

ESUM = Mel’ničuk, O. (Ed.). (1982–2012). Etimologìčnij slovnik ukraïns’koï movi [Etymological Dictionary of the Ukrainian Language] (Vols. 1–6). Kiïv: Naukova dumka.

Krajčovič, R. (2005). Živé kroniky slovenských dejín skryté v názvoch obcí a miest [Live Chronicles of Slovak History, Hidden in the Names of Villages and Towns]. Bratislava: Literárne informačné centrum.

Krip’âkevič, Ì. (2009). Ìstoričnì prohodi po Lʹvovì [Historical Transitions in Lviv]. Lʹvìv: Aprìorì.

Lavrinenko, A. (2008). Polʹskoe âzykovoe vliânie v staroukrainskoj delovoj pisʹmennosti XIV‒ XV vekov [Polish Linguistic Influence on the Old Ukrainian Business Writing in the 14th and 15th Centuries]. Rzeszów: Wydawnictwo UR.

Lustr. 1661–1665/II = Arłamowscy, E. i K. (Eds.). (1974). Lustracja województwa ruskiego 1661–1665. Cz. II. Ziemia Lwowska [Lustration of the Ruthenian Voivodeship 1661–1665. Part 2. Lwów Land]. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

MRPS = Wierzbowski T. (red.). (1905–1910). Matricularum Regni Poloniae Summaria (Vols. 1–4). Varsoviae: Typis officinae C. Kowalewski.

NMPol = Rymut, K. et al. (Eds.). (1996–2018). Nazwy miejscowe Polski. Historia. Pochodzenie. Zmiany [Place Names of Poland. History. Origin. Changes] (Vols. 1–15). Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN–DWN..

Ostaš, R. (2007). Do pitannâ pro onìmìzacìû apelâtivìv pri viniknennì ojkonìmìv u XVI–XVII st. [To the question of onimization of appellatives in the formation of oikonyms in 16th–17th centuries]. Naukovì Zapiski Ternopìlʹsʹkogo nacìonalʹnogo pedagogìčnogo unìversitetu. Serìâ: Movoznavstvo, 1(16), 222‒235.

Pluskota, T. (1998). Nazwy miejscowe ziem ruskich Rzeczypospolitej XVI‒XVIII w. [Place Names of Ruthenian Territories of the Polish Republic in the 16th–18th Centuries]. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane WSP w Bydgoszczy.

SG = Sulimierski T. et al. (Eds.). (1880‒1902). Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland and Other Slavic Countries] (Vols. 1–15). Warszawa: nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego. Druk „Wieku”.

Srezn. = Sreznevskij I.I. (Ed.). (1893‒1903). Materialy dlâ slovarâ drevnerusskogo âzyka po pisʹmennym istočnikam [Materials for the Dictionary of Old Russian] (Vols. 1‒3). Sankt- Peterburg: Izdanie Otdeleniâ russkogo âzyka i slovesnosti Imperatorskoj akademii nauk.

SSUM = Gumecʹka, L. (1977–1978). Slovnik staroukraïnsʹkoï movi XIV–XV st. [Dictionary of the Old Ukrainian Language in the 14th–15th Centuries] (Vols. 1‒2). Kiïv: Naukova dumka.

Starčevskij = Starčevskij, A. V. (Ed.). (1899). Slovarʹ drevnego slavânskago âzyka (sostavlennyj po Ostromirovu Evangelìû) [Dictionary of the Old Slovenian Language (compiled on the basis of Ostromyrove Evanheliye)]. SPB: Izdanìe A.S. Suvorina.

SUM = Bìlodìd, Ì. (Ed.). (1970–1980). Slovnik ukraïns’koï movi [Dictionary of the Ukrainian Language] (Vols. 1–11). Kiïv: Naukova dumka.

SUM XVI-p. pol. XVII st. = Grinčišin D. (Ed.). (1970–1980). Slovnik ukraïnsʹkoï movi XVI–peršoï pol. XVII st. [Dictionary of the Ukrainian Language 16th–First Half of 17th Centuries] (Vols. 1–11). Lʹvìv: Ìnstitut ukraïnoznavstva ìmenì Ì. Krip`âkeviča NAN UKRAÏNI.

Surma, G. (1996). Nazwy miejscowe z członem Wola, Wólka, Wolica w procesie komunikacji językowej (na przykładzie Opoczyńskiego) [Oikonyms with Volia, Vólka, Volica components in the process of language communication (exemplified by Opoczno Region))]. Onomastica, 41, 51–56.

SW = Karłowicz J. et al. (Eds.). (1900–1927). Słownik języka polskiego [Dictionary of Polish] (Vols. 1‒8). Warszawa: nakładem prenumeratorów w drukarni E. Lubowskiego i S-ki.

Timčenko, Ê. (1930). Ìstoričnij slovnik ukraïnsʹkogo âzika [Historical Dictionary of the Ukrainian Language] (Vol. 1: A‒Ž). Harkìv–Kiïv: Deržavne vidavnictvo Ukraïni.

VidVRU (03.03.1992, №9, p. 251; 03.03.1992, №9, pp. 253–254; 20.04.1993, №16, p. 431) = Vìdomostì Verhovnoï Radi Ukraïni. Normativnij bûletenʹ [Supreme Council Bulletin]. Ofìcìjnevidannâ. Kiïv: Parlamentsʹke vidavnictvo.

Wykaz (2019) = Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części [List of Official Names of localities and Their Parts (2019)]. http://ksng.gugik.gov.pl/urzedowe_nazwy_miejscowosci.php (accessed 21–25.02.2021).